Πολίνα Πρελορέντζου, τι μένει όταν αρχίζουν όλα να ξεχνιούνται;

Διαβάζοντας το «Με λένε Τζένη;», ένιωσα ότι δεν μιλά μόνο για την άνοια, αλλά για τον φόβο του να χάνεις σιγά σιγά έναν άνθρωπο ενώ βρίσκεται ακόμα εδώ. Πώς ήταν για σένα να μετατρέπεις αυτή την εμπειρία σε λέξεις;

Δεν ήταν καθόλου εύκολο, γιατί κάποιες εμπειρίες όσο δυνατές κι αν είναι, αντιστέκονται στις λέξεις. Ξεκίνησα να τις γράφω προσπαθώντας να κοιμηθώ… Θεωρούσα πως αποτυπώνοντας τα συναισθήματά μου στο χαρτί, θα ήταν ο τρόπος να βάλω τάξη στο χάος της ψυχής και του μυαλού μου που με κρατούσε άυπνη. Θέλησα λοιπόν να δώσω μορφή σε κάτι που αλλιώς έμενε μέσα μου σαν κόμπος. Ωστόσο ήταν εύκολο επειδή περιέγραφα αυτό που βίωνα και ταυτόχρονα ήταν δύσκολο, ακριβώς για τον ίδιο λόγο. Δεν άντεχα να περιγράφω αυτό που ζω αλλά περιγράφοντας αυτό που ζω, αποφόρτιζα την ψυχή μου.

Πώς αντέχει ένας άνθρωπος να βλέπει κάποιον που αγαπά να παλεύει με τον ίδιο του τον εαυτό;

Δεν ξέρω αν αντέχει πραγματικά. Νομίζω ότι μαθαίνει να ζει μέρα με τη μέρα. Νιώθεις ανήμπορος γιατί δεν μπορείς να πολεμήσεις εσύ για τον άλλον. Αισθάνεσαι πως χρειάζεται συνέχεια να προλάβεις το επόμενο στάδιο της ασθένειας. Να βγεις μπροστά. Να προνοήσεις. Αυτό σε βάζει σε μια διαδικασία διαρκούς εγρήγορσης. Δεν μπορείς ποτέ να ηρεμήσεις. Είναι μια κατάσταση εξαντλητική. Στο τέλος της ημέρας αισθάνεσαι πως δεν αντέχεις. Κάθε πρωί όμως, εγώ προσωπικά, μηδενίζω. Και ξαναξεκινώ την προσπάθεια. Το ένστικτο επιβίωσης, πιστεύω, σε ωθεί να αντέξεις.

Υπάρχουν στιγμές που νιώθεις θυμό απέναντι σε όλο αυτό; Πόσο εύκολο είναι να αποδεχτεί κανείς τέτοια συναισθήματα χωρίς ενοχή;

Φυσικά και υπάρχει θυμός. Απέναντι στην ασθένεια, απέναντι στην αδικία, απέναντι σε αυτό που σου παίρνει κομμάτια από έναν άνθρωπο που αγαπάς. Ακόμα και προς τον ίδιο τον ασθενή. Ειδικά στα πρώτα στάδια, επειδή δεν μπορείς να αποδεχτείς την ασθένεια και την φύση της, θυμώνεις με τον ασθενή. Αρχικά σε θυμώνει το ότι ξεχνάει, ίσως νομίζεις πως είναι αφηρημένος, πως δεν προσπαθεί. Πως σε αγνοεί. Θυμώνεις ακόμα και γιατί «έχει ευθύνη» που αρρώστησε. Έπειτα θυμώνεις μαζί τους γιατί δυσκολεύονται να πάνε στον γιατρό ώστε να λάβουν μια επίσημη διάγνωση και θεραπεία. Σε θυμώνει το ότι δεν μπορείς να τον σώσεις. Και μετά έρχεται η ενοχή, γιατί σκέφτεσαι: Πώς γίνεται να θυμώνω; Είναι ασθενής. Αν είχε μια άλλη ασθένεια θα θύμωνα; Ωστόσο έμαθα ότι ο θυμός δεν σημαίνει έλλειψη αγάπης. Είναι ακριβώς το αντίθετο.

Μιλάμε συχνά για τη φροντίδα του ασθενή, αλλά πολύ λιγότερο για τη φροντίδα του φροντιστή. Πόσο εύκολο είναι τελικά να μη χαθείς κι εσύ μέσα σε αυτή τη διαδικασία;

Καθόλου εύκολο. Ζεις σύμφωνα με τη ζωή και τις ανάγκες του ασθενή. Εκείνος γίνεται η προτεραιότητα. Η αλλοίωση έρχεται χωρίς να την καταλάβεις. Κάποια στιγμή μετά από καιρό, σταματάς, σε κοιτάς και δεν σε βλέπεις πουθενά. Σε ψάχνεις, κοιτάς πίσω και αντιλαμβάνεσαι πως κάπου στη διαδρομή αυτή, άφησες τον εαυτό σου και δεν μπορείς να γυρίσεις να τον βρεις πάλι. Η αλλαγή είναι οριστική. Γίνεσαι πρόγραμμα, υποχρέωση, ευθύνη. Και τότε καταλαβαίνεις ότι αν δεν φροντίσεις κι εσένα, δεν θα έχεις κάτι να δώσεις. Δεν είναι εγωισμός η αυτοφροντίδα.

Στο βιβλίο φαίνεται πολύ έντονα ότι η άνοια δεν αφαιρεί μόνο μνήμες, αλλά επηρεάζει την ίδια την αίσθηση ταυτότητας. Τι πιστεύεις ότι είναι αυτό που μένει τελικά αναλλοίωτο σε έναν άνθρωπο;

Τα μάτια του, η ψυχή του… Ένα βλέμμα, μια αίσθηση, ο τρόπος που αγαπά, μια ενέργεια, είναι βαθύτερα από τη μνήμη. Η μαμά μου ξέχασε ονόματα, γεγονότα, πρόσωπα, αλλά αναγνωρίζει ακόμα την τρυφερότητα, τη μουσική, την αγκαλιά. Η άνοια αλλοίωσε μέχρι και τα χαρακτηριστικά του προσώπου της αλλά δεν κατάφερε να αλλάξει τον τρόπο που κοιτάει. Έχει το ίδιο βλέμμα. Αυτό που είχε όταν με γέννησε. Αυτό που εγώ γνωρίζω ως μαμά. Πάντα όταν είμαι μπροστά της, ακόμα κι αν δε με γνωρίζει πια, με κοιτάζει κατάματα, βαθιά, σα να μου «μεταγγίζει» αγάπη. Ακόμα και το άγγιγμά της είναι ίδιο. Η ενέργεια που προείπα. Τελικά κάτι μένει. Ίσως αυτό να είναι ο πυρήνας μας.

Στο Magicme μας απασχολεί πολύ η έννοια της σύνδεσης με το σώμα, τη φωνή, το συναίσθημα, τον εαυτό μας. Εσύ, ως vocal coach και άνθρωπος βαθιά εκφραστικός, πού βρίσκεις σήμερα τη δική σου «φωνή» μέσα σε όλη αυτή την εμπειρία;

Η φωνή είναι δύναμη, έκφραση, παρουσία, επικοινωνία συναισθημάτων. Αλλά και σιωπή. Είναι η στιγμή που επιτρέπεις στον εαυτό σου να νιώσει χωρίς να πρέπει να αποδείξει τίποτα. Συνηθίζω να λέω πως ο καλός ερμηνευτής, φαίνεται στις παύσεις. Στο σημείο που ξέρει πότε θα σταματήσει ώστε να προσδώσει συναίσθημα. Τη δική μου φωνή τη βρίσκω μόνο στο studio μου. Στους μαθητές μου. Εκεί που εξηγώ τις αλήθειες των στίχων. Εκεί που ακούω όσα νιώθω, να τα τραγουδάνε οι φωνές τους. Εκεί γεμίζει η δική μου «φωνή» και ξεχειλίζει συναισθήματα ο θώρακάς μου.

Η γραφή για σένα λειτούργησε περισσότερο σαν καταγραφή, σαν εκτόνωση ή σαν ένας τρόπος να κρατήσεις κάτι ζωντανό;

Νομίζω και τα τρία. Ήταν μια ανάγκη να μη χαθούν στιγμές, να μην εξαφανιστούν μέσα στον χρόνο. Ήταν ένας τρόπος να ανασάνω, αλλά και να κρατήσω ζωντανό κάτι που φοβόμουν ότι χανόταν. Λειτούργησε ψυχοθεραπευτικά. Σαν ένα αρχείο από ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της ζωής μου. Κάτι που θα ήθελα να διαβάσει η κόρη μου μεγαλώνοντας για να κατανοήσει τι σημαίνει ζωή, θάρρος, δύναμη αλλά και αδυναμία, σκοτάδι και χάος.

Υπήρξε στιγμή που συνειδητοποίησες ότι αυτή η εμπειρία σε είχε αλλάξει οριστικά;

Φυσικά. Νομίζω όταν κατάλαβα ότι άρχισα να βλέπω διαφορετικά τον κόσμο. Σταμάτησα να θεωρώ δεδομένη τη ζωή. Σταμάτησα να είμαι τόσο ανέμελη. Θόλωσε το βλέμμα μου και ήμουν διαρκώς σκεπτική. Ποτέ πια δεν νιώθω τόσο χαρούμενη, τόσο ήσυχη, τόσο ήρεμη. Άρα τίποτα δεν είναι δεδομένο. Χρειάζεται να απολαμβάνουμε τις μικρές στιγμές καθημερινά. Γιατί ποτέ δεν γνωρίζουμε πότε αυτές θα σταματήσουν να υπάρχουν.

Είσαι ένας άνθρωπος με πολύ έντονη δημιουργική και «ροκ» ενέργεια. Πώς συνυπάρχουν μέσα σου η δύναμη και η ευαλωτότητα;

Το τέλος της δύναμης είναι η αρχή της ευαλωτότητας και το αντίστροφο. Το να παραδέχεσαι ότι φοβάσαι, ότι κουράστηκες, ότι λύγισες, χρειάζεται τεράστια δύναμη. Και η αποδοχή και παραδοχή του φόβου, είναι από μόνη της μια γενναία «ροκ» πράξη. Μιλώντας ως μουσικός, θα πω ότι τα πιο ευάλωτα, τα πιο γλυκά, τα πιο ισοπεδωτικά συναισθήματα περιγράφονται κατά κύριο λόγο στην ροκ μουσική. Από έξω ακούγεται δυνατή, έντονη, εκρηκτική. Αλλά αν την ακούσεις πραγματικά, μέσα της κρύβει πολύ πόνο, πολλή αλήθεια και μεγάλη ευαισθησία. Κι αυτό είναι κάτι πολύ ανθρώπινο. Γιατί κι εμείς πολλές φορές δείχνουμε δυνατοί προς τα έξω, ενώ μέσα μας κουβαλάμε κάτι που πονάει. Έτσι ακριβώς συνυπάρχουν μέσα μου η δύναμη και η ευαλωτότητα. Μοιάζω ίσως με κιθάρα. Την ακούς δυνατή, ενώ ταυτόχρονα «κλαίει».

Όταν όλα γίνονται συναισθηματικά πολύ βαριά, τι είναι αυτό που σε επαναφέρει σε εσένα;

Το παιδί μου, η μουσική, η σιωπή και η θάλασσα. Κάπου εκεί θυμάμαι τι είμαι, ποια είμαι, πού θέλω να φτάσω, πώς θέλω να ζήσω. Ξανακάνω όνειρα. Αρχίζω να γελάω. Ησυχάζω μέσα μου και ανασαίνω ξανά καθαρά και ανεμπόδιστα.