Το «είμαι δύσκολος άνθρωπος» ως προειδοποίηση

Υπάρχει μια φράση που τα τελευταία χρόνια ακούγεται όλο και πιο συχνά και μάλιστα με έναν τόνο αυτογνωσίας: «Να ξέρεις, είμαι δύσκολος άνθρωπος».

Άλλοτε μοιάζει με εξομολόγηση. Άλλοτε με disclaimer πριν τη χρήση. Κι αναρωτιέσαι: πρόκειται για ειλικρίνεια ή για μια κομψή μορφή αποποίησης ευθύνης;

Όταν η αυτογνωσία συναντά την άμυνα

Στην ψυχολογία, η έννοια της αυτοαντίληψης (self-concept) περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και αφηγούμαστε τον εαυτό μας. Έρευνες γύρω από τους μηχανισμούς αυτοπροστασίας δείχνουν ότι συχνά «προειδοποιούμε» τους άλλους για τα δύσκολα στοιχεία μας ως έναν τρόπο να μειώσουμε μελλοντική κριτική ή απόρριψη, στη λογική «αν το έχω δηλώσει από πριν, δεν μπορείς να με κατηγορήσεις μετά».

Βέβαια, από το «γνωρίζω τα όριά μου» στο «μην περιμένεις να προσπαθήσω να τα δουλέψω» η διαφορά είναι τεράστια.

Η δύναμη της προκαταβολικής άδειας

Κάποιες φορές το «είμαι δύσκολος» λειτουργεί σαν προληπτική άδεια. Σαν να λέει: «Αν αποσυρθώ, αν πληγώσω, αν δεν μπορέσω να δεσμευτώ, σου το είχα πει».

Μελέτες πάνω στη θεωρία της προσκόλλησης (attachment theory) δείχνουν ότι άτομα με αποφευκτικό στυλ δεσμού τείνουν να τονίζουν την ανεξαρτησία τους και να προειδοποιούν για τη «δυσκολία» τους ως τρόπο να διατηρούν συναισθηματική απόσταση. Δεν είναι κακοπροαίρετο. Είναι μηχανισμός προστασίας. Το ερώτημα όμως παραμένει: Η δυσκολία είναι στοιχείο ταυτότητας ή σημείο προς εξέλιξη; Γιατί το να γνωρίζεις ότι δυσκολεύεσαι στη δέσμευση δεν είναι το ίδιο με το να επιμένεις να μένεις εκεί.

Όταν η «δυσκολία» γίνεται γοητεία

Ας είμαστε ειλικρινείς: υπάρχει και μια γοητεία γύρω από τον «δύσκολο» άνθρωπο. Η πολυπλοκότητα ελκύει. Το βάθος, η ένταση, η αίσθηση ότι «δεν είναι για όλους». Και εδώ χρειάζεται προσοχή. Γιατί άλλο το να έχεις βάθος και άλλο το να έχεις απροθυμία.
Άλλο η πολυπλοκότητα και άλλο η ασυνέπεια.

Η σύγχρονη κουλτούρα σχέσεων συχνά ρομαντικοποιεί τη συναισθηματική δυσκολία. Όμως η ωριμότητα δεν μετριέται με το πόσο σύνθετος δηλώνεις, αλλά με το πόσο πρόθυμος είσαι να επικοινωνήσεις.

Για εσένα που έχεις μάθει να «καταλαβαίνεις»

Για μια σύγχρονη γυναίκα 30 something, η φράση αυτή δεν ακούγεται πια ρομαντική. Ακούγεται σαν δεδομένο προς αξιολόγηση. Έχει περάσει από τη φάση που πίστευε ότι μπορεί να «αγαπήσει» τη δυσκολία κάποιου και να τη μαλακώσει και έχει δει ότι η κατανόηση χωρίς αμοιβαιότητα μετατρέπεται εύκολα σε συναισθηματική υπερεργασία.

Και εδώ είναι το ουσιαστικό: Δεν είναι πρόβλημα να είσαι δύσκολος άνθρωπος. Πρόβλημα είναι να το χρησιμοποιείς ως σταθερή ταυτότητα αντί για αφετηρία εξέλιξης.

υγ. στο τέλος της ημέρας, η πραγματική συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν ξεκινά από το «είμαι δύσκολος». Ξεκινά από το «είμαι πρόθυμος».