Breast Cancer Awareness Month: Η διατροφή σύμμαχος της γυναίκας

Γράφει η Άννα Ηλιοπούλου, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, MSc – Ειδίκευση στην Καινοτομία και Ασφάλεια Τροφίμων, Riza Wellness Team

Ο μήνας ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού κάνει το σύμβολο της ροζ κορδέλας εμφανές παντού γύρω μας και όχι άδικα. Ο καρκίνος του μαστού είναι ένα ζήτημα που μας αφορά όλες και (δυστυχώς) παραμένει μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την υγεία των γυναικών στην Ελλάδα, υπενθυμίζοντας πόσο καθοριστική είναι η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), το 2022 καταγράφηκαν στη χώρα μας περίπου 8.987 περιστατικά καρκίνου του μαστού, ενώ το 2024 ανακοινώθηκαν περίπου 8.733 νέα, καθιστώντας τον τη συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες. Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται γυναίκες, οικογένειες και προσωπικές ιστορίες, που αναδεικνύουν τη σημασία της ενημέρωσης, της τακτικής ιατρικής παρακολούθησης και της πρόσβασης σε άμεση διάγνωση και κατάλληλη θεραπεία.

Μιλώντας για πρόληψη, θα πρέπει να θυμόμαστε ότι δεν αποτελεί μία μεμονωμένη πράξη, αλλά το αποτέλεσμα πολλών μικρών επιλογών που κάνουμε καθημερινά για τον εαυτό μας. Ανάμεσά τους, η διατροφή κατέχει σημαντική θέση ως μέρος ενός συνολικά υγιεινού τρόπου ζωής που μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης της νόσου. Αντίστοιχα, όταν έρθει η στιγμή της διάγνωσης, ο ρόλος της αποκτά μια διαφορετική διάσταση, όπως και όταν βγούμε πλέον νικήτριες από αυτόν τον αγώνα.

Πέρα από τη ροζ κορδέλα, τι σημαίνει να φροντίζεις τον εαυτό σου;

Υπάρχουν στιγμές που η λέξη «φροντίδα» αποκτά ένα εντελώς διαφορετικό νόημα.

Δεν είναι πια εκείνη η κρέμα που θα βάλουμε πριν κοιμηθούμε, το ραντεβού που θα κλείσουμε για εμάς ή το Σαββατοκύριακο που θα αφιερώσουμε στην ξεκούρασή μας. Είναι το πώς ακούμε το σώμα μας, το πώς στεκόμαστε δίπλα του και το πώς μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες του, ακόμη κι όταν η ζωή μάς φέρνει αντιμέτωπες με όσα δεν είχαμε υπολογίσει.

Ο καρκίνος του μαστού είναι μια τέτοια στιγμή. Και παρόλο που δεν υπάρχει μία συνταγή που να εγγυάται την πρόληψή του, υπάρχουν καθημερινές επιλογές που μπορούν να υποστηρίξουν την υγεία μας. Η διατροφή είναι μία από αυτές ως ένας τρόπος να δίνουμε στον οργανισμό μας όσα χρειάζεται.

Η Πρόληψη

Πριν ξεκινήσουμε, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: κανένα διατροφικό πρότυπο δεν εξαλείφει τον κίνδυνο, όσο και αν μερικοί influencers στα social media έχουν προσπαθήσει να σε πείσουν για το αντίθετο. Η επιστήμη καταλήγει ξανά και ξανά με δεδομένα μεταναλύσεων και συστηματικών ανασκοπήσεων ότι η καλύτερη διατροφική μέθοδος πρόληψης νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένων πολλών μορφών καρκίνου, είναι η Μεσογειακή Διατροφή.

Και τι σημαίνει πρακτικά η Μεσογειακή Διατροφή; Λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηροί καρποί, ελαιόλαδο. Η συστηματική κατανάλωση φυτικών τροφίμων και τροφίμων πλούσιων σε φυτικές ίνες συνδέεται με σημαντικά οφέλη για τη συνολική υγεία, ενώ τα ερευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν τον συνδυασμό υγιεινών διατροφικών συνηθειών με τη σωματική δραστηριότητα και τη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους για τη μείωση του κινδύνου ορισμένων μορφών καρκίνου, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του μαστού.

Παράλληλα, η αποφυγή υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, όπως συσκευασμένα αλμυρά σνακ, μπισκότα, κέικ, αναψυκτικά με ζάχαρη και ενεργειακά ποτά, στιγμιαίες σούπες και noodles, αλλαντικά, πίτσες και έτοιμα γεύματα, ζαχαρούχα δημητριακά πρωινού και μπάρες, είναι το κλειδί στην αποφυγή πρόσληψης πρόσθετων και την έλλειψη σημαντικών θρεπτικών συστατικών.

Επίσης, αξίζει να προσέξουμε την κατανάλωση αλκοόλ. Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ακόμη και μικρές ποσότητες αλκοόλ συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού.

Και κάτι ακόμη: η πρόληψη δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ενοχή. Ο καρκίνος του μαστού είναι μια σύνθετη νόσος, στην οποία συμμετέχουν (και) παράγοντες που δεν μπορούμε να αλλάξουμε, όπως η ηλικία, η κληρονομικότητα και ορισμένοι ορμονικοί παράγοντες.

Στη διάρκεια της θεραπείας

Όταν το σώμα χρειάζεται υποστήριξη, η διατροφή γίνεται μέρος της φροντίδας. Σε αυτή τη φάση η όρεξη μπορεί να μειωθεί, οι γεύσεις να αλλάξουν, η ναυτία ή η κόπωση να κάνουν το μαγείρεμα και το φαγητό πιο δύσκολα. Γι’ αυτό, η διατροφή δεν χρειάζεται να είναι τέλεια. Χρειάζεται να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες του οργανισμού.

Ένας από τους βασικούς στόχους είναι η επαρκής πρόσληψη ενέργειας και πρωτεΐνης, ώστε να υποστηρίζονται η διατήρηση της μυϊκής μάζας, η δύναμη και η καθημερινή λειτουργικότητα. Τροφές πλούσιες σε πρωτεΐνη όπως τα αυγά, το γιαούρτι, το ψάρι, το κοτόπουλο και τα όσπρια μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη των αναγκών, ανάλογα με τις προτιμήσεις και την ανοχή κάθε γυναίκας. Εξίσου σημαντική είναι η επαρκής πρόσληψη υγρών, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν έμετοι, διάρροια ή μειωμένη όρεξη, όπου η αφυδάτωση είναι μεγαλύτερη.

Όταν η ναυτία δυσκολεύει το φαγητό, μπορεί να βοηθούν μικρότερα και συχνότερα γεύματα. Όταν υπάρχει αλλοίωση της γεύσης, ενδέχεται να χρειάζεται η χρήση πλαστικών/ ξύλινων μαχαιροπίρουνων τρόπο παρασκευής των τροφίμων (π.χ. πιο πολλά μπαχαρικά – έντονη γεύση). Αντίστοιχα, όταν εμφανίζονται δυσκολίες στην κατάποση, επίμονη διάρροια ή σημαντική απώλεια βάρους, απαιτείται ειδική αξιολόγηση και εξατομικευμένη καθοδήγηση από επαγγελματία διατροφολόγο.

Μετά τη θεραπεία

Η ολοκλήρωση της θεραπείας μπορεί να φέρει ανακούφιση, χαρά, αλλά και ανάμεικτα συναισθήματα: για πολλές γυναίκες, είναι μια περίοδος κατά την οποία χρειάζεται χρόνος για να επανέλθουν στην καθημερινότητά τους, να ανακτήσουν δυνάμεις και να ανακαλύψουν ξανά τι σημαίνει να αισθάνονται καλά μέσα στο σώμα τους.

Η επιστροφή σε ένα ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο, με ποικιλία τροφίμων και έμφαση στα λαχανικά, τα φρούτα, τα όσπρια, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τις πηγές πρωτεΐνης και τα καλά λιπαρά, υποστηρίζει τη μακροχρόνια υγεία. Δεν χρειάζεται να γίνει από τη μία μέρα στην άλλη ούτε να συνοδεύεται από αυστηρούς περιορισμούς. Μικρές, σταθερές αλλαγές μπορούν να δημιουργήσουν μια καθημερινότητα που να μας θρέφει πραγματικά.

Η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και η σωματική δραστηριότητα έχουν επίσης θέση σε αυτή την προσπάθεια. Για ορισμένες γυναίκες, η άσκηση μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της κόπωσης, στη βελτίωση της φυσικής κατάστασης και της διάθεσης. Το σημαντικό είναι να επιλέγεται μια δραστηριότητα που ταιριάζει στο σώμα και στη φάση ανάρρωσης κάθε γυναίκας.

Το σώμα μας δεν χρειάζεται τελειότητα, χρειάζεται φροντίδα

Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι κάθε γυναίκα έχει διαφορετικές ανάγκες. Οι ορμονικές θεραπείες, οι αλλαγές στο βάρος, η εμμηνόπαυση που μπορεί να προκληθεί από τη θεραπεία ή άλλα προβλήματα υγείας ενδέχεται να απαιτούν διαφορετικές διατροφικές προσαρμογές. Η συνεργασία με την ιατρική ομάδα και έναν εξειδικευμένο διατροφολόγο μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία ενός πλάνου που να στηρίζει τη γυναίκα χωρίς να την επιβαρύνει.

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη αλλαγή να μην είναι απλώς το τι θα βάλουμε στο πιάτο μας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο θα σταθούμε απέναντι στον εαυτό μας.

Με λιγότερη αυστηρότητα, λιγότερες ενοχές και περισσότερη κατανόηση.