Τι σημαίνει πραγματικά «είμαι σε fight or flight»

Το έχεις πει. Το έχεις ακούσει: «Είμαι σε fight or flight».

Συνήθως το λέμε όταν όλα συμβαίνουν μαζί. Το inbox γεμίζει, οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν, ένα απλό μήνυμα μπορεί να αλλάξει τη διάθεσή μας μέσα σε δευτερόλεπτα. Έχει γίνει σχεδόν τρόπος να περιγράφουμε το άγχος της καθημερινότητας. Όμως! Το fight or flight δεν είναι απλώς μεταφορά. Είναι ένας πραγματικός, βιολογικός μηχανισμός. Και το σώμα μας δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε μια «πραγματική» απειλή και σε μια συναισθηματική πίεση. Για εκείνο, το σήμα κινδύνου είναι σήμα κινδύνου.

Τι είναι στην πραγματικότητα το fight or flight

Ο όρος περιγράφει την αυτόματη αντίδραση του νευρικού συστήματος όταν αντιλαμβάνεται απειλή. Είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης που υπάρχει μέσα μας χιλιάδες χρόνια. Μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου η καρδιά επιταχύνει, η αναπνοή γίνεται πιο γρήγορη, οι μύες ενεργοποιούνται και η προσοχή εστιάζει στο «πρόβλημα». Εν ολίγοις, το σώμα προετοιμάζεται είτε να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο είτε να απομακρυνθεί από αυτόν.

Σύμφωνα με την American Psychological Association, αυτή η αντίδραση ενεργοποιείται από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και συνοδεύεται από την έκκριση ορμονών όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη, ορμόνες που αυξάνουν την εγρήγορση και την ετοιμότητα του σώματος. Είναι ένας μηχανισμός που σχεδιάστηκε για να μας σώσει. Όχι για να λειτουργεί όλη μέρα.

Όταν η απειλή δεν φεύγει ποτέ

Το νευρικό μας σύστημα δεν γνωρίζει ότι δεν ζούμε πια σε φυσικό κίνδυνο, ούτε γνωρίζει ότι το email δεν είναι απειλή ζωής, το deadline δεν είναι θηρευτής, η κοινωνική πίεση δεν είναι φυσικός κίνδυνος. Άρα… αντιδρά με τον ίδιο τρόπο. Και κάπως έτσι, πολλοί άνθρωποι σήμερα ζουν σε μια χαμηλής έντασης, αλλά σχεδόν μόνιμη κατάσταση fight or flight.

Έρευνα της Harvard Medical School δείχνει ότι η χρόνια ενεργοποίηση αυτού του μηχανισμού συνδέεται με εξάντληση, δυσκολία συγκέντρωσης, διαταραχές ύπνου και αυξημένο άγχος. Όχι επειδή το σώμα «δεν αντέχει», αλλά επειδή δεν έχει την ευκαιρία να επιστρέψει σε κατάσταση ασφάλειας.

Η έξοδος δεν είναι «πνευματική»

Το σημαντικότερο που γνωρίζουμε σήμερα είναι αυτό: Δεν βγαίνεις από το fight or flight με σκέψη. Βγαίνεις με εμπειρία ασφάλειας. Το σώμα χρειάζεται σήματα. Όχι οδηγίες.

Σήματα όπως:

• αργή, βαθιά αναπνοή

• ήπια κίνηση

• επαφή με τη φύση

• στιγμές χωρίς ερεθίσματα

• πραγματική ξεκούραση

Είναι μικρές, σχεδόν απλές πράξεις που όμως λένε στο νευρικό σύστημα: «Είσαι ασφαλής τώρα». Και να θυμάσαι, το fight or flight δεν είναι λάθος. Είναι προστασία. Το πρόβλημα δεν είναι ότι ενεργοποιείται. Είναι όταν δεν απενεργοποιείται ποτέ.